فرهنگ داده‌های عمومی

هر بار که نقشه‌ای را باز می‌کنید، نموداری از گرمایش زمین می‌بینید یا در یک صفحه گسترده مشترک اسامی افرادی را که شغل خود را از دست داده‌اند دنبال می‌کنید، در حال تجربه چیزی هستید که جاناتان گری آن را «فرهنگ داده عمومی» می‌نامد. داده در نگاه نخست چیزی خنثی و فنی به نظر می‌رسد، مجموعه‌ای از اعداد و جدول‌ها که صرفاً واقعیت را ثبت می‌کنند. اما اگر کمی دقیق‌تر نگاه کنیم، متوجه می‌شویم داده هرگز بی‌طرف نیست. داده انتخاب می‌کند چه چیزی دیده شود و چه چیزی نادیده گرفته شود، چه کسی صدا داشته باشد و چه کسی در سکوت باقی بماند.

کتاب فرهنگ‌های داده عمومی، تازه‌ترین اثر جاناتان دبلیو. وای. گری، استاد دپارتمان علوم انسانی دیجیتال در کینگز کالج لندن، دقیقاً از همین نقطه آغاز می‌شود. گری که سال‌ها میان دنیای عملی داده و دنیای نظری فلسفه و مطالعات انتقادی در رفت‌وآمد بوده، در این کتاب روایتی می‌سازد که هم برای پژوهشگران دانشگاهی جذاب است و هم برای هر کسی که کنجکاو است بداند داده‌هایی که هر روز با آن‌ها سروکار دارد از کجا می‌آیند و چه کسی آن‌ها را شکل داده است.

آنچه این کتاب را متمایز می‌کند، امتناع آن از روایت‌های ساده و آشناست. جایی که بسیاری از کتاب‌های حوزه داده باز، بحث را به دوگانه آزادسازی یا محافظت محدود می‌کنند، گری پیشنهاد می‌دهد داده را از سه زاویه کاملاً تازه ببینیم: به عنوان متریالی فرهنگی با تاریخی طولانی از فهرست‌ها و جدول‌ها تا پایگاه‌های داده امروزی، به عنوان رسانه‌ای برای مشارکت که مردم عادی را از مصرف‌کننده به تولیدکننده دانش تبدیل می‌کند، و به عنوان محلی برای هماهنگی فراملی که مرزهای ملی را درمی‌نوردد.

اما شاید جذاب‌ترین بخش کتاب جایی است که گری از نظریه فراتر می‌رود و وارد میدان عمل می‌شود. او نشان می‌دهد چگونه گروه‌هایی از کنشگران و روزنامه‌نگاران، در نبود آمار رسمی درباره کشتار توسط پلیس، فرار مالیاتی شرکت‌های چندملیتی و نیروگاه‌های زغال‌سنگ در سراسر جهان، خودشان دست به کار شده‌اند و داده‌هایی ساخته‌اند که نهادهای قدرت از انتشار آن‌ها خودداری کرده بودند. این بخش کتاب پر است از داستان‌هایی که نشان می‌دهد داده می‌تواند ابزاری برای پاسخگویی و عدالت اجتماعی باشد، نه فقط موضوعی خشک و آماری.

کتاب با نگاهی به آینده به پایان می‌رسد و پرسشی حیاتی مطرح می‌کند: در دنیایی که شرکت‌های بزرگ فناوری و سامانه‌های هوش مصنوعی مولد، داده عمومی را بی‌محابا استخراج می‌کنند، آینده داده عمومی چه شکلی خواهد داشت؟ گری به جای پاسخی قطعی، دعوتی صمیمانه به خواننده می‌دهد تا در بازآفرینی این آینده سهیم شود.

در فایل کامل این معرفی، شما را با تک‌تک فصل‌های کتاب همراه می‌کنیم، از تاریخ فرهنگی داده گرفته تا رویکردهای انتقادی فمینیستی، دیکلونیال و کوییر، و همچنین نگاهی صادقانه به نقاط قوت و محدودیت‌های این اثر تازه منتشرشده خواهیم داشت. اگر می‌خواهید بدانید داده‌ای که هر روز با آن زندگی می‌کنید چه تاریخی دارد و چه آینده‌ای می‌تواند داشته باشد، ادامه این معرفی را از دست ندهید.