سکونت در آرمان‌شهر: داستان علمی تخیلی در فیلم، هنرهای نمایشی و رسانه‌های دیجیتال

اگر قرار باشد آینده را تصور کنیم، معمولاً یکی از دو تصویر را پیش روی خود می‌گذاریم: جهانی بهتر که در آن فناوری بسیاری از محدودیت‌های امروز را از میان برده است، یا جهانی تیره و ناآشنا که در آن فناوری، قدرت و بحران‌های اجتماعی زندگی انسان را تحت سلطه گرفته‌اند. اما چه می‌شود اگر هر دو تصویر، در یک زمان و در یک جهان وجود داشته باشند؟ کتاب Inhabiting Ustopia: Science Fiction in Film, Performing Arts, and Digital Media از همین پرسش آغاز می‌کند و ما را با مفهومی به نام «اوستوپیا» روبه‌رو می‌سازد؛ جهانی که در آن آرمانشهر و پادآرمانشهر نه دو نقطه متضاد، بلکه دو سوی یک تجربه مشترک‌اند.

اوستوپیا در این کتاب فقط یک مفهوم نظری نیست. نویسندگان مجموعه آن را در داستان‌ها، فیلم‌ها، تئاتر، اپرا، بازی‌های ویدئویی و فرهنگ دیجیتال جست‌وجو می‌کنند. از تئاتر معاصر ژاپن و رابطه انسان با ربات و واقعیت مجازی گرفته تا فیلم‌های علمی تخیلی هند و برزیل، از آینده‌های پادآرمانشهری ایرلند تا مجموعه تلویزیونی Years and Years، هر فصل نشان می‌دهد که تصور آینده در واقع راهی برای صحبت کردن درباره اکنون است. آینده‌ای که در آثار هنری می‌بینیم، اغلب چیزی جز بزرگ‌نمایی مسائل همین امروز نیست؛ نابرابری، قدرت، هویت، فناوری، مهاجرت، نژاد، جنسیت و رابطه انسان با ماشین.

یکی از جذاب‌ترین جنبه‌های کتاب این است که آینده را فقط از زاویه فناوری نگاه نمی‌کند. در جهان اوستوپیایی کتاب، یک ربات می‌تواند پرسشی درباره رضایت و رابطه عاطفی ایجاد کند، یک ابرقهرمان مسلمان می‌تواند کلیشه‌های فرهنگی درباره هویت را به چالش بکشد و یک شخصیت مجازی در فضای VTubing می‌تواند به مرکز شکل‌گیری یک اجتماع واقعی از هواداران تبدیل شود. حتی کازپلی نیز از یک سرگرمی ساده فراتر می‌رود و به فضایی برای تجربه هویت، تعلق و توانمندسازی تبدیل می‌شود.

کتاب همچنین پرسشی مهم درباره کسانی مطرح می‌کند که معمولاً در روایت‌های مسلط از آینده حضور ندارند. آینده بومیان، زنان، اقلیت‌های نژادی و مذهبی و گروه‌های دارای هویت‌های متفاوت چگونه تصور می‌شود؟ فصل مربوط به آینده‌گرایی بومی نشان می‌دهد که فناوری الزاماً به معنای فاصله گرفتن از گذشته نیست. ممکن است فناوری به ابزاری برای حفظ حافظه، فرهنگ و عاملیت جوامعی تبدیل شود که روایت‌های استعماری آنها را از تصویر آینده حذف کرده‌اند.

در نهایت، Inhabiting Ustopia کتابی درباره آینده‌ای دور و ناشناخته نیست؛ درباره آینده‌ای است که همین حالا در آن زندگی می‌کنیم. فناوری‌های تازه، هویت‌های دیجیتال، جوامع آنلاین، تغییرات اجتماعی و بحران‌های سیاسی، مرز میان جهان مطلوب و جهان نامطلوب را هر روز پیچیده‌تر می‌کنند. این کتاب دعوتی است برای اینکه به آینده فقط به عنوان چیزی که قرار است اتفاق بیفتد نگاه نکنیم، بلکه آن را به عنوان فضایی ببینیم که همین امروز، از طریق فرهنگ، فناوری و تخیل خودمان در حال ساختنش هستیم.