چکیده مقاله:
احساسات پنهانِ آسیبپذیری اقتصادی و رکود اجتماعی ممکن است محرک خیزشهای بیسابقهای بوده باشند که در سالهای ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ آمریکای لاتین و دیگر نقاط جهان را تحت تأثیر قرار دادند. ما این فرایند را در بستر شیلی و با بهرهگیری از دادههای پیمایشی مربوط به مشارکت در اعتراضات و عوامل بالقوه مؤثر بر آن بررسی میکنیم. بهطور مشخص، شاخصی با عنوان «شکاف اجتماعی» طراحی کردهایم که فاصله میان جایگاه اجتماعی عینی افراد و برداشت ذهنی آنان از این جایگاه را اندازهگیری میکند. یافتههای ما نشان میدهد که این برداشت نادرست از موقعیت اجتماعی، حتی فراتر از عواملی مانند هزینههای زندگی ادراکشده، ارزش ذهنی خدمات عمومی، تأثیر همسالان، نگرشهای بازتوزیعی و مطالبات سیاسی، مشارکت در اعتراضات را پیشبینی میکند. نکته مهم آن است که شکاف اجتماعی در تبیین مشارکت اعتراضی، مستقل از احساسات گستردهترِ بیعدالتی و خشم نسبت به نابرابریها عمل میکند.
چکیده مبسوط:
این مقاله به بررسی این پرسش میپردازد که چرا برخی افراد در اعتراضات خیابانی شرکت میکنند و چه عواملی، فراتر از نابرابری اقتصادی عینی، در شکلگیری این رفتار نقش دارند. تمرکز اصلی پژوهش بر موج اعتراضات سالهای ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ در شیلی است؛ اعتراضاتی که نویسندگان آن را نتیجه نارضایتی گسترده از شرایط اقتصادی و اجتماعی و احساس رکود یا عقبماندگی اجتماعی میدانند.
ایده محوری مقاله این است که تنها درآمد یا موقعیت واقعی افراد تعیینکننده کنش سیاسی نیست، بلکه فاصله میان جایگاه اجتماعی واقعی و جایگاه ادراکشده نیز اهمیت دارد. نویسندگان برای سنجش این موضوع شاخصی با عنوان «شکاف اجتماعی» (Social Gap) طراحی کردهاند؛ شاخصی که فاصله میان موقعیت واقعی افراد و برداشتی را که از جایگاه خود در جامعه دارند اندازهگیری میکند. استدلال اصلی مقاله آن است که هرچه این شکاف بیشتر باشد، احتمال مشارکت در اعتراضات نیز افزایش مییابد؛ زیرا احساس بیعدالتی، محرومیت نسبی و نارضایتی اجتماعی تشدید میشود.
از نظر روششناسی، پژوهش بر دادههای حاصل از نظرسنجیهای انجامشده در شیلی تکیه دارد. نویسندگان علاوه بر متغیر «شکاف اجتماعی»، عواملی همچون هزینههای زندگی ادراکشده، ارزش ذهنی خدمات عمومی، اثر همسالان و مطالبات سیاسی را نیز در مدل تحلیلی خود وارد میکنند. یافتهها نشان میدهد که حتی پس از کنترل این متغیرها، شکاف اجتماعی همچنان یکی از مهمترین پیشبینیکنندههای مشارکت در اعتراضات باقی میماند. این نتیجه حاکی از آن است که ادراک افراد از جایگاه اجتماعی خود، تأثیری مستقل و معنادار بر رفتار اعتراضی دارد.
یکی دیگر از یافتههای مهم مقاله آن است که شکاف اجتماعی بهتنهایی توضیحدهنده مشارکت اعتراضی نیست، بلکه زمانی که با خشم ناشی از نابرابری همراه میشود، قدرت تبیینی بیشتری پیدا میکند. از این منظر، اعتراضات نه صرفاً محصول مشکلات اقتصادی عینی، بلکه حاصل ترکیب نابرابری ادراکشده، احساس محرومیت و انتظارات برآوردهنشده اجتماعی هستند.
نویسندگان در نتیجهگیری تأکید میکنند که برای فهم ریشههای اعتراضات گسترده اجتماعی، توجه به شاخصهای اقتصادی کافی نیست و باید ادراک افراد از موقعیت اجتماعی خود و احساس فاصله میان انتظارات و واقعیت را نیز در تحلیلها لحاظ کرد. این پژوهش نشان میدهد که شکافهای ذهنی و ادراکشده میتوانند به اندازه شکافهای عینی در شکلدهی به کنش جمعی و رفتار اعتراضی اهمیت داشته باشند.
نکات کلیدی:
- مطالعه موردی: اعتراضات شیلی در سالهای ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹
- مفهوم مرکزی: شکاف اجتماعی (Social Gap)
- مشارکت در اعتراضات صرفاً تابع نابرابری عینی نیست.
- ادراک محرومیت و خشم ناشی از نابرابری نقش مهمی در بسیج اعتراضی دارد.
- نتایج پژوهش حتی پس از کنترل متغیرهای اقتصادی و سیاسی نیز پابرجا میماند.
